گوساله . و گفتند : او براى آن جبريل را ديد كه از جملهء آن كودكان بود كه در عهد آن كه فرعون كودكان را مىكشت او را در شكافى ( 1 ) كوهى پنهان كرده بودند ، جبريل ايشان را از پر خود شير دادى ، از آنجا شعاع قوى بود تا جبريل را بديدى ، وقتى كه به موسى آمدى و از موسى - عليه السّلام - شنيده بود كه خاكى كه از قدم جبريل بردارند بر هر كجا زنند به آواز آيد از عادتى كه خداى رانده است او اين چاره چنين ساخت ، و براى آن از حيوانات گوساله اختيار كرد كه آن روز كه كار قبطيان و كسانى كه به موسى ايمان نداشتند گاو پرستيدندى و فرعون از جملهء ايشان بود پيش از آن كه دعوى خدايى كرد از آن جا گفت : أَنَا رَبُّكُمُ الأَعْلى ( 2 ) ، و از آن جا گفتند قبطيان : وَ يَذَرَكَ وَآلِهَتَكَ ( 3 ) . . . ، پس سبب آواز گوساله از اين جا بود . اين قول حسن و قتاده و سدّى است و اختيار ابن الاخشاد . مجاهد گفت : سامرى آن گوساله به صنعت چنان ساخته بود مخارق گلوى او كه چون بادى در زير او دميدندى آن باد در شكم او افتادى از گلوى او آواز گاوى برون آمدى چنان كه آواز نى و مزمار به اختلاف مخارق مختلف مىشود . آنگه آن را بياورد و بر مهبّ باد نهاد و پرامن ( 4 ) او استوار كرد تا باد به زير او در شكم او شود ، آنگه ايشان را جمع كرد و گفت : بيا ( 5 ) تا بنگرى كه من از آن حلىّ چه ساختم ! بيامدند و بديدند ، گوساله‌اى سخت نيكو پراسته ( 6 ) بود و مرصّع كرده به انواع جواهر . ايشان در آن مىنگريدند تا ناگاه باد بر آمد و در شكم او افتاد و به گلوى او برون آمد ، آوازى حاصل آمد بر شبيه آواز گاو . ايشان كه آن ديدند . سجده كردند و گفتند : * ( هذا إِلهُكُمْ وَإِله مُوسى ) * ، اين خداى شماست و خداى موسى ، موسى خداى را اين جا فراموش كرده است و به طور رفته است به طلب او و اين از سر كفر و جهل و تقليد و حبّ عبادت عجل گفتند ، و اين قول قريب است به صواب و اگر چه قول اوّل ( 7 ) ممتنع نيست و آن محمول بود بر تشديد تكليف و محنت . بعضى دگر گفتند : * ( فَنَسِيَ ) * ،

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها : شكاف . ( 2 ) . سورهء نازعات ( 79 ) آيهء 24 . ( 3 ) . سورهء اعراف ( 7 ) آيهء 127 . ( 4 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، مش : پيرامن . ( 5 ) . آب ، آز ، مش : بياييد . ( 6 ) . آب ، آج ، مش : پيراسته ، آز ، پير است . ( 7 ) . آج ، لب : او .